Risicovol Spel? Juist goed!
Kinderen zijn van nature op zoek naar avontuur, spanning en uitdaging. In hun spel willen ze ontdekken, grenzen verkennen en soms zelfs een beetje risico nemen. Dat is niet alleen normaal, maar ook essentieel voor hun ontwikkeling. In dit artikel lees je wat risicovol spel precies is, waarom het zo belangrijk is voor jonge kinderen en hoe je als professional of ouder op een verantwoorde manier ruimte kunt geven aan dit soort spel. Binnen ons activiteitenaanbod neemt risicovol spel een belangrijke rol in. Risicovol spel is spel dat omschreven kan worden als ‘alle spannende en uitdagende vormen van fysiek spel met een aspect van onzekerheid en met een kans op fysieke verwonding’. De Noorse professor Sandseter heeft de term ‘risicovol spelen’ (risky play) bedacht.
Wanneer kinderen risicovol spelen kunnen zij zowel angst als opwinding ervaren. Dit dubbelzinnige gevoel is wat kinderen zoeken in hun spel. Kinderen creëren tijdens risicovol spel hun eigen uitdagingen. Het spel is vrijwillig, innerlijk gemotiveerd en ‘doelloos’, wat inhoudt dat de activiteit komt vanuit intrinsieke motivatie van het kind en het spel is op zichzelf belangrijker dan het doel ervan. Er zijn verschillende categorieën van risicovol spel.
Voor de doelgroep 1 t/m 3 jarigen zijn dit:
- spelen met snelheid
- spelen met hoogte
- trek- en duwspelen
- spelen met gevaarlijke voorwerpen
- spelen met impact
- spelen uit het zicht
- plaatsvervangend risico
Voor de doelgroep 4 t/m 13 jarigen zijn dit:
- spelen met snelheid
- spelen met hoogte’
- trek- en duwspelen
- spelen met gevaarlijke voorwerpen
- spelen op gevaarlijke plekken
- spelen uit het zicht
Algemene effecten
Door middel van risicovol spel leren kinderen spelenderwijs hun grenzen verleggen en uitdagingen aan te gaan. Ook zorgt dit spel voor een positieve houding van ‘ik kan het’ en daarmee gaat een kind het avontuur en de uitdagingen meer zien als iets om van te genieten dan om te vermijden. Dit vergroot onafhankelijkheid en zelfvertrouwen, wat belangrijk kan zijn voor hun doorzettingsvermogen als ze geconfronteerd worden met uitdagingen. Hiermee ontwikkelen kinderen de essentiële veerkracht die zij in hun verdere leven nodig hebben. Ook krijgen zij een goed zelfwaarde-gevoel wat als kern voor een gezond emotioneel welzijn belangrijk is. Dit zorgt ervoor dat je met een open en ontvankelijke blik naar de wereld kijkt, je durft en wilt leren van je fouten. Kinderen worden er sterker van als zij risico’s en angsten overwinnen, zij leren gevaren in te schatten en met eigen vaardigheden hiermee om te gaan. Dit wordt positieve stress genoemd. Kinderen worden op deze manier steeds competenter in het inschatten en omgaan met risico’s die ze tegenkomen zowel binnen als buiten.
Risicovol spel helpt het voorkomen van blessures. Daarnaast heeft risicovol spel ook antifobe effecten, het helpt kinderen om te wennen aan en het omgaan met prikkels die anders angst zouden kunnen veroorzaken. Ook proberen kinderen iets wat ze nog niet eerder gedaan hebben en waarbij zij een gevoel krijgen van het bijna verliezen van de controle. Zij overwinnen zo de angst op wat er eventueel mis kan gaan. Er wordt door kinderen een opwindende emotie ervaren. In tegenstelling tot spel dat georganiseerd is door volwassenen komt risicovol spel voor in het vrije spel van kinderen.
Veiligheid
Uitdaging en veiligheid kunnen prima samen gaan. Het is belangrijk om alert te zijn op het feit dat risico’s aanvaardbaar zijn. Een splinter, schram of bult hoort bij het spelen maar een gebroken arm of een hersenschudding niet.
Bij risicovol spel is men soms angstig en bang voor ernstige ongelukken. Dit gegeven wordt niet ondersteund door statistieken. De letsels die kinderen opdoen tijdens risicovol spel bestaan uit schaafwonden, sneetjes of kneuzingen. Ook hebben de maatregelen om speelplekken en speeltoestellen veiliger te maken (zoals zachte tegels) niet geleid tot minder letsels.
Veel ongevallen worden echter niet veroorzaakt door onveilige speeltoestellen maar door onveilig gedrag van kinderen. Het maakt niet uit hoe veilig de speeltoestellen zijn, de behoefte van het kind aan opwinding en spanning lijkt hen ertoe te bewegen de toestellen op een gevaarlijke manier te gebruiken.
Begeleiden van risicovol spel
Een kind de ruimte geven en het niet overvragen is van belang in de begeleiding. Wanneer er te veel van een kind gevraagd wordt kan een kind negatieve stress ervaren, wat kan zorgen voor allesverlammende angst. Een kind heeft in zo’n situatie geen grip op de situatie en kan angstig worden. Dit draagt dan niet bij aan het zelfvertrouwen van het kind. Het andere uiterste, het wegnemen van alle risico’s, helpt ook niet. Er moet iets onverwachts kunnen gebeuren; de opvang, het onderwijs, het leven moet avontuurlijk zijn. Kinderen mogen falen en moeten initiatief kunnen nemen. Daarbij is het belangrijk om een goede balans te vinden tussen kinderen de ruimte geven en hen te leren omgaan met aanvaardbare risico’s in hun spel en hen te beschermen tegen gevaar. Risico in het spel is iets dat kinderen zelf kunnen inschatten en beslissen of zij dit aangaan. Gevaar zien kinderen niet: wij als volwassenen zijn ervoor om hen hiertegen te beschermen.
Lees meer over risicovol spel in de blogs over spelen met snelheid en spelen met hoogte.
Mieke van der Kroft – Pedagogisch Coach